Umat Islam sedang mengalami satu bentuk krisis yang jauh lebih dalam daripada sekadar perebutan kuasa atau kelemahan ekonomi iaitu krisis kehilangan falsafah politik Islam. Ilmu ini pernah menjadi tunjang kepada pembinaan tamadun, melahirkan pemimpin yang adil, dan mengatur masyarakat dengan seimbang antara agama dan dunia. Namun hari ini, disiplin yang penting ini semakin tenggelam, digantikan oleh wacana politik Barat yang dianggap sebagai satu-satunya jalan pemikiran politik moden.
Kita menyaksikan di menara gading, dalam kuliah ilmu politik, nama-nama seperti Hobbes, Locke, Rousseau atau Machiavelli disebut berulang kali seolah-olah pemikiran politik bermula dan berakhir dengan Barat. Sebaliknya, karya agung Islam seperti al-Ahkam al-Sultaniyyah oleh al-Mawardi, al-Muqaddimah oleh Ibn Khaldun, atau Ara’ Ahl al-Madinah al-Fadilah oleh al-Farabi semakin jarang disentuh, apatah lagi dijadikan rujukan. Maka tidak hairanlah apabila generasi Muslim membesar dengan paradigma asing, lalu menganggap falsafah politik Islam tidak pernah wujud.
POLITIK SEBAGAI AMANAH DAN ADAB
Al-Quran telah menetapkan asas politik Islam dengan jelas:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ
بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ
Sesungguhnya Allah menyuruh kamu supaya menyerahkan segala amanah kepada ahlinya, dan apabila kamu menghukum di antara manusia hendaklah kamu menghukum dengan adil. (al-Nisa’ 4:58)
Ayat ini meletakkan politik Islam atas tiga tiang: amanah, adil, dan syura. Kuasa bukanlah hak mutlak, tetapi amanah daripada Allah. Keadilan bukanlah relatif, tetapi meletakkan sesuatu pada tempatnya. Dan keputusan tidak boleh dibuat secara autokratik, tetapi melalui musyawarah yang berpaksikan syariat.
Sebaliknya, politik moden Barat hasil daripada kontrak sosial Rousseau, Leviathan Hobbes atau kuasa pragmatis Machiavelli telah memisahkan kuasa daripada wahyu. Ia menormalisasi sekularisme, relativisme moral, dan materialisme. Justeru, politik Islam tidak boleh dipaksa masuk ke dalam acuan Barat kerana asas epistemologinya berbeza.
AKTIVISME TANPA INTELEKTUALISME
Kelemahan umat Islam hari ini ialah mereka lebih sibuk dengan aktivisme tanpa intelektualisme. Kita cepat menjerit di jalanan, tetapi lambat menelaah karya agung. Kita beremosi dalam perebutan kuasa, tetapi gersang dalam membina kerangka pemikiran. Rasulullah SAW telah mengingatkan:
إِذَا وُسِّدَ الأَمْرُ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ فَانْتَظِرِ السَّاعَةَ
Apabila suatu urusan diserahkan kepada yang bukan ahlinya, maka tunggulah saat kehancuran. (Riwayat al-Bukhari, no. 6015)
Hadis ini menegaskan bahawa politik tanpa ilmu hanya akan membawa kehancuran. Inilah wajah politik umat Islam moden: ghairah dengan retorik, tetapi kosong daripada wacana falsafah yang sebenar.
WARISAN INTELEKTUAL ISLAM
Tradisi Islam sebenarnya sudah menyediakan asas falsafah politik yang matang.
Al-Mawardi dalam al-Ahkam al-Sultaniyyah menegaskan bahawa kepemimpinan bertujuan hirasat al-din wa siyasat al-dunya iaitu menjaga agama dan mengurus dunia.¹ Ibn Khaldun melalui al-Muqaddimah memperkenalkan konsep asabiyyah sebagai faktor kebangkitan politik dan menjelaskan kejatuhan kuasa apabila kezaliman menguasai masyarakat.² Al-Farabi dalam Ara’ Ahl al-Madinah al-Fadilah membahagikan negara kepada negara utama dan negara fasik, menekankan bahawa negara adil hanya boleh wujud jika dipimpin oleh seorang pemimpin yang menghimpunkan hikmah falsafah dengan wahyu.³
Warisan ini menunjukkan bahawa Islam telah lama memiliki disiplin politik yang berpadu antara teori, moral, dan realiti.
KRITIKAN DAN SUMBANGAN PEMIKIR KONTEMPORARI
Dalam konteks moden, beberapa pemikir besar telah cuba menghidupkan semula wacana ini.
Syed Muhammad Naquib al-Attas menegaskan bahawa krisis umat Islam bukan hanya politik atau ekonomi, tetapi krisis ilmu dan kehilangan adab.⁴ Dalam On Justice and the Nature of Man, beliau menegaskan bahawa adil ialah “meletakkan sesuatu pada tempatnya,” manakala zalim ialah “meletakkan sesuatu bukan pada tempatnya.”⁵ Definisi ini memberi asas falsafah politik Islam yang berakar kepada wahyu, bukan kontrak sosial.
Sayyid Hussein Nasr pula menekankan bahawa politik moden telah kehilangan kesakralan. Baginya, Islam hanya akan kembali membangun apabila politik dipandu oleh dimensi suci iaitu kesedaran bahawa kuasa ialah amanah Tuhan, bukan sekadar instrumen duniawi.⁶
Muhammad Asad dalam The Principles of State and Government in Islam menjelaskan bahawa negara Islam bukanlah teokrasi sempit, tetapi sebuah sistem syura yang menyeimbangkan hak individu, masyarakat, dan syariat.⁷
Yusuf al-Qaradawi menekankan maqasid syariah sebagai asas negara Islam, agar politik tidak terhenti pada prosedur, tetapi membawa keadilan sosial.⁸
Rashid al-Ghannushi pula melihat kebebasan awam dalam kerangka Islam, menolak tafsiran liberal yang memisahkan agama daripada negara, tetapi menegaskan hak rakyat dalam bingkai syariah.⁹
Sumbangan para pemikir ini membuktikan bahawa falsafah politik Islam bukanlah tinggal sejarah, tetapi masih relevan jika dihidupkan semula.
POLITIK BERADAB SEBAGAI JALAN KEBANGKITAN
Apa yang diperlukan umat Islam kini ialah politik beradab iaitu politik yang berpandukan amanah, adil, syura, dan maqasid. Politik beradab bukan sekadar meniru demokrasi liberal, tetapi menghidupkan syura dalam roh Islam. Ia bukan sekadar retorik kuasa, tetapi pengembalian politik kepada jalan ibadah.
Politik Islam mesti difahami sebagai sebahagian daripada tamadun. Sebagaimana kata Ibn Khaldun:
الدَّوْلَةُ وَالسُّلْطَانُ وَالْمُلْكُ إِنَّمَا هِيَ لِحِفْظِ الدِّينِ وَالسِّيَاسَةِ الدُّنْيَا
Negara, kekuasaan, dan kerajaan hanyalah untuk memelihara agama dan mengatur dunia.¹⁰
Jika umat Islam terus hanyut meniru sistem asing, mereka akan kekal terperangkap dalam “lubang biawak” menelan sekularisme dan liberalisme yang merosakkan. Tetapi jika mereka kembali kepada khazanah falsafah politik Islam, maka akan lahir generasi pemimpin adil dan beradab yang memimpin dunia dengan keseimbangan agama dan dunia.
“Dari Saff Terdepan Pemikiran Umat”
Nota Kaki
1. Al-Mawardi, al-Ahkam al-Sultaniyyah (Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1985).
2. Ibn Khaldun, al-Muqaddimah (Beirut: Dar al-Fikr, 2001).
3. Al-Farabi, Ara’ Ahl al-Madinah al-Fadilah (Cairo: Dar al-Ma‘arif, 1968).
4. Syed Muhammad Naquib al-Attas, Islam and Secularism (Kuala Lumpur: ISTAC, 1993).
5. Syed Muhammad Naquib al-Attas, On Justice and the Nature of Man (Kuala Lumpur: IBFIM, 2015).
6. Sayyid Hussein Nasr, Islamic Life and Thought (Albany: SUNY Press, 1981).
7. Muhammad Asad, The Principles of State and Government in Islam (Berkeley: University of California Press, 1961).
8. Yusuf al-Qaradawi, Fiqh al-Dawlah (Cairo: Maktabah Wahbah, 1997).
9. Rashid al-Ghannushi, al-Hurriyyat al-Ammah fi al-Dawlah al-Islamiyyah (Beirut: Markaz Dirasat al-Wahdah al-‘Arabiyyah, 1993).
10. Ibn Khaldun, al-Muqaddimah, 176.
